KURAN KATİBİ
Kısasü'l-Enbiyâ

ذكر قصة ابني آدم: قابيل وهابيل (3/3)

Âdem'in iki oğlu Kabil ve Habil kıssasının zikri (3/3)

" لما ولدت حواء طاف بها إبليس وكان لا يعيش لها ولد، فقال سميه عبد الحارث

فإنه يعيش.

فسمته عبد الحارث فعاش، وكان ذلك من وحي الشيطان وأمره ".

وهكذا رواه الترمذي وابن جرير وابن أبي حاتم وابن مردويه في تفاسيرهم عند

هذه الآية، وأخرجه الحاكم في مستدركه، كلهم من حديث عبد الصمد

ابن عبد الوارث به، فقال الحاكم: صحيح الإسناد ولم يخرجاه، وقال الترمذي

حسن غريب لا نعرفه إلا من حديث عمر بن إبراهيم، ورواه بعضهم عن عبد الصمد

ولم يرفعه.

فهذه علة قادحة في الحديث أنه روي موقوفا على الصحابي وهذا أشبه.

والظاهر أنه تلقاه من الاسرائيليات، وهكذا روى موقوفا عن ابن عباس.

والظاهر أن هذا متلقى عن كعب الاحبار وذويه (1) .

والله أعلم.

وقد فسر الحسن البصري هذه الآيات بخلاف هذا، فلو كان عنده عن سمرة مرفوعا

لما عدل عنه إلى غيره.

والله أعلم.

وأيضا فالله تعالى إنما خلق آدم وحواء ليكونا أصل البشر، وليبث منهما

رجالا كثيرا ونساء، فكيف كانت حواء لا يعيش لها ولد كما ذكر في هذا الحديث

إن كان محفوظا؟ ! والمظنون بل المقطوع به أن رفعه إلى النبي صلى الله عليه

وسلم خطأ.

والصواب وقفه والله أعلم.

وقد حررنا هذا في كتابنا التفسير ولله الحمد.

ثم قد كان آدم وحواء أتقى لله مما ذكر عنهما في هذا ; فإن آدم أبو البشر

الذي خلقه الله بيده، ونفخ فيه من روحه، وأسجد له ملائكته، وعلمه أسماء كل

شئ وأسكنه جنته.

وقد روى ابن حبان في صحيحه عن أبي ذر قال: قلت " يا رسول الله كم

الأنبياء؟ قال: " مائة ألف وأربعة وعشرون ألفا ".

قلت: يا رسول الله كم

الرسل منهم؟ قال: " ثلاثمائة وثلاثة عشر جم غفير " قلت يا رسول الله من

كان أولهم؟ قال آدم.

قلت: يا رسول الله نبي مرسل؟ قال: نعم خلقه الله بيده ثم نفخ فيه من روحه

ثم سواه قبلا ".

وقال الطبراني: حدثنا إبراهيم بن نائلة الأصبهاني، حدثنا شيبان بن فروخ،

حدثنا نافع بن هرمز، عن عطاء بن أبي رباح، عن ابن عباس قال قال رسول الله

صلى الله عليه وسلم: " ألا أخبركم بأفضل الملائكة: جبريل، وأفضل النبيين

آدم، وأفضل الأيام يوم الجمعة، وأفضل الشهور شهر رمضان، وأفضل الليالي ليلة

القدر، وأفضل النساء مريم بنت عمران ".

وهذا إسناد ضعيف، فإن نافعا أبا هرمز كذبه ابن معين، وضعفه أحمد وأبو

زرعة وأبو حاتم وابن حبان وغيرهم والله أعلم.

وقال كعب الأحبار: ليس أحد في الجنة له لحية إلا آدم، لحيته سوداء إلى

سرته.

وليس أحد يكنى في الجنة إلا آدم ; كنيته في الدنيا أبو البشر وفي الجنة

أبو محمد.

وقد روى ابن عدي من طريق شيخ (1) ابن أبي خالد، عن حماد بن سلمة، عن عمرو

بن دينار، عن جابر بن عبد الله مرفوعا: أهل الجنة يدعون بأسمائهم إلا آدم

فإنه يكنى أبا محمد.

ورواه ابن عدي أيضا من حديث علي بن أبي طالب، وهو ضعيف من كل وجه.

والله أعلم.

وفي حديث الإسراء الذي في الصحيحين: أن رسول الله صلى الله

عليه وسلم لما مر بآدم وهو في السماء الدنيا، قال له مرحبا بالابن الصالح

والنبي الصالح، قال: وإذا عن يمينه أسودة (1) وعن يساره أسودة، فإذا نظر عن

يمينه ضحك، وإذا نظر عن شماله بكى فقلت يا جبريل ما هذا؟ قال هذا آدم

وهؤلاء نسم (2) بنيه، فإذا نظر قبل أهل اليمين - وهم أهل الجنة - ضحك، وإذا

نظر قبل أهل الشمال - وهم أهل النار - بكى.

وهذا معنى الحديث.

وقال أبو بكر البزار: حدثنا محمد بن المثنى، حدثنى يزيد بن هارون، أنبأنا

هشام بن حسان عن الحسن قال: كان عقل آدم مثل عقل جميع ولده.

وقال بعض العلماء في قوله صلى الله عليه وسلم: " فمررت بيوسف وإذا هو قد

أعطي شطر الحسن " قالوا: معناه أنه كان على النصف من حسن آدم عليه السلام.

وهذا مناسب، فإن الله خلق آدم وصوره بيده الكريمة، ونفخ فيه من روحه، فما

كان ليخلق إلا أحسن الاشباه.

وقد روينا عن عبد الله بن عمر وابن عمر أيضا موقوفا ومرفوعا: إن الله

تعالى لما خلق الجنة، قالت الملائكة: يا ربنا اجعل لنا هذه، فإنك خلقت لبني

آدم الدنيا يأكلون فيها ويشربون، فقال الله تعالى: وعزتي وجلالي لا أجعل

صالح ذرية من خلقت بيدي كمن قلت له كن فكان.

وقد ورد الحديث المروي في الصحيحين وغيرهما من طرق: أن رسول الله صلى

الله عليه وسلم قال: " إن الله خلق آدم على صورته " وقد تكلم العلماء على

هذا الحديث فذكروا فيه مسالك كثيرة ليس هذا موضع بسطها.

والله أعلم.

Türkçe Tercüme

"Havva doğurduğunda İblis onun yanına geldi. Havva'nın çocuğu yaşamıyordu. İblis dedi ki: 'Ona Abdülharis (Haris'in kulu) adını ver, o zaman yaşar.' Havva çocuğuna Abdülharis adını verdi ve çocuk yaşadı. Bu, şeytanın vahyi ve emriyle olmuştu."

Tirmizî, İbn Cerir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merduye bu ayet hakkındaki tefsirlerinde bunu böylece rivayet etmişlerdir. Hâkim de Müstedrek'inde bunu nakletmiştir. Bunların hepsi Abdüssamed b. Abdülvâris'in hadisi yoluyla gelir. Hâkim, "isnadı sahihtir, fakat Buhârî ve Müslim çıkarmamıştır" demiş; Tirmizî ise "hasen garibtir, bunu ancak Ömer b. İbrahim'in hadisi yoluyla tanıyoruz" demiştir. Bazıları ise bunu Abdüssamed'den merfu olmaksızın rivayet etmiştir.

Bu, hadiste kadeh (kusur) sayılan bir illettir; zira o sahâbî üzerinde mevkuf olarak rivayet edilmiştir ki bu daha uygundur. Görünen odur ki bu, İsrâiliyyattan alınmıştır; nitekim İbn Abbas'tan da mevkuf olarak böyle rivayet edilmiştir. Zahir olan, bunun Kâ'bü'l-Ahbâr ve benzerlerinden alındığıdır. Allah en iyi bilendir.

Hasan-ı Basrî bu ayetleri bunun aksine tefsir etmiştir. Eğer kendisinde Semure'den merfu bir rivayet olsaydı, ondan başkasına yönelmezdi. Allah en iyi bilendir.

Ayrıca Yüce Allah, Âdem ile Havva'yı insanlığın aslı olsunlar ve kendilerinden çok sayıda erkek ve kadın yayılsın diye yaratmıştır. Öyleyse -eğer bu hadis muhafaza edilmişse- Havva'nın hiç çocuğunun yaşamaması nasıl olur? Zannedilen, hatta kesin olarak bilinen odur ki bunun Peygamber sallallahu aleyhi ve selleme merfu olarak nispet edilmesi bir hatadır. Doğrusu, mevkuf olmasıdır. Allah en iyi bilendir. Bunu Tefsir kitabımızda tahkik ettik, Allah'a hamdolsun.

Âdem ile Havva, bu rivayette kendilerinden nakledilenden çok daha muttaki idiler. Zira Âdem, insanlığın babasıdır; Allah onu kendi eliyle yaratmış, ona kendi ruhundan üflemiş, melekleri ona secde ettirmiş, her şeyin isimlerini ona öğretmiş ve onu cennetine yerleştirmiştir.

İbn Hibbân, Sahih'inde Ebû Zer'den rivayet eder, dedi ki: "Ya Rasûlallah, peygamberler kaç kişidir?" diye sordum. Buyurdu ki: "Yüz yirmi dört bindir." Dedim ki: "Ya Rasûlallah, bunlardan resûl olanlar kaç kişidir?" Buyurdu ki: "Üç yüz on üç, kalabalık bir topluluktur." Dedim ki: "Ya Rasûlallah, bunların ilki kimdir?" Buyurdu ki: "Âdem'dir." Dedim ki: "Ya Rasûlallah, o mürsel bir peygamber miydi?" Buyurdu ki: "Evet, Allah onu kendi eliyle yarattı, sonra ona kendi ruhundan üfledi, sonra onu düzeltip biçimlendirdi."

Taberânî dedi ki: Bize İbrahim b. Nâile el-İsfahânî rivayet etti, bize Şeybân b. Ferrûh rivayet etti, bize Nâfi' b. Hürmüz, Atâ b. Ebî Rebâh'tan, o da İbn Abbas'tan naklen rivayet etti; dedi ki, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Size meleklerin en faziletlisini haber vereyim mi: Cebrail'dir. Peygamberlerin en faziletlisi Âdem'dir. Günlerin en faziletlisi Cuma günüdür. Ayların en faziletlisi Ramazan ayıdır. Gecelerin en faziletlisi Kadir gecesidir. Kadınların en faziletlisi İmran kızı Meryem'dir."

Bu isnad zayıftır; zira Nâfi' Ebû Hürmüz'ü İbn Maîn yalancı saymış, Ahmed, Ebû Zür'a, Ebû Hâtim, İbn Hibbân ve başkaları da onu zayıf görmüştür. Allah en iyi bilendir.

Kâ'bü'l-Ahbâr dedi ki: "Cennette sakalı olan tek kişi Âdem'dir; sakalı siyah olup göbeğine kadar uzanır. Cennette künyesi olan tek kişi de Âdem'dir; dünyadaki künyesi Ebü'l-Beşer (insanlığın babası),

Yapay zekâ destekli tercümedir; ilmî çalışmalar için aslına başvurunuz.